MA'LUMOTLAR ISHONCHLILIGINI OSHIRISHDA BIG DATANING O'RNI VA VAZIFALARI
Main Article Content
Abstract
Zamonaviy axborot tizimlarida ma’lumotlar ishonchliligini ta’minlash muammosi Big Data texnologiyalari nuqtayi nazaridan ko‘rib chiqildi. Tizimga kirib kelayotgan ma’lumotning bir qismi noto‘g‘ri, to‘liq bo‘lmagan yoki qasddan o‘zgartirilgan bo‘lishi mumkin. An’anaviy relyatsion nazorat esa yuqori tezlikdagi oqimni to‘liq tekshirishga ulgurmaydi. Tadqiqotda o‘nta ilmiy manbaa qiyosiy tahlil qilindi va har biri bo‘yicha qaysi sifat mezoni, qanday nazorat mexanizmi va qanday o‘lchov ko‘rsatkichi qo‘llanilgani aniqlandi. Natijada, Big Data ma’lumotlar ishonchliligini ta’minlashda beshta asosiy vazifani bajarishi aniqlandi: kirish validatsiyasi, triangulyatsiya, asosiy ma’lumotlarni boshqarish (MDM), anomaliyani aniqlash va ma’lumot kelib chiqishini kuzatish (Data Lineage). Bu beshta vazifa tekshiruv xarajati ortib boruvchi tartibda yagona qatlamga — ma’lumotlar ishonchliligi qatlamiga (Data Reliability Layer) birlashtirildi, har bir mezon uchun esa aniq o‘lchov ko‘rsatkichi belgilandi.
Downloads
Article Details
Section

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
How to Cite
References
Batini, C., & Scannapieco, M. (2016). Data and Information Quality: Dimensions, Principles and Techniques. Springer, Cham. DOI: 10.1007/978-3-31924106-7.
Chandola, V., Banerjee, A., & Kumar, V. (2009). Anomaly detection: A survey. ACM Computing Surveys (CSUR), 41(3), 1–58. DOI: 10.1145/1541880.1541882.
Zaharia, M., Xin, R. S., Wendell, P., et al. (2016). Apache Spark: A unified engine for big data processing. Communications of the ACM, 59(11), 56–65. DOI: 10.1145/2934664.
White, T. (2015). Hadoop: The Definitive Guide (4th ed.). O’Reilly Media.
Gilbert, S., & Lynch, N. (2002). Brewer's conjecture and the feasibility of consistent, available, partition-tolerant web services. ACM SIGACT News, 33(2), 51–59. DOI: 10.1145/564585.564601.
Karras, A., Theodorakopoulos, L., Karras, C., Theodoropoulou, A., Kalliampakou, I., & Kalogeratos, G. (2025). LLMs for Cybersecurity in the Big Data Era: A Comprehensive Review of Applications, Challenges, and Future Directions. Information, 16(11), 957. DOI: 10.3390/info16110957.
Hamid, I., & Rahman, M. M. H. (2025). AI, machine learning and deep learning in cyber risk management. Discover Sustainability, 6, 389. DOI: 10.1007/s43621-025-01012-3.
G‘aniyev, S. K., Karimov, M. M., & Tashev, K. A. (2016). Axborot xavfsizligi. Toshkent: “Aloqachi” nashriyoti. – 380 b.
G‘aniyev, S. K., & G‘ulomov, Sh. R. (2023). Axborot nazariyasi va kodlash. Toshkent: “Humo Istiqlol Press”. – 264 b.
G‘ulomov, S. S., Shermuhamedov, A. T., & Begalov, B. A. (2001). Axborot tizimlari va texnologiyalari. Toshkent: “Sharq”. – 480 b.